Ιστορική αλήθεια και σκοπιμότητες

Κωνσταντίνος Μητσοτάκης

Με αφορμή το θάνατο του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, μιας ιδιαίτερα αμφιλεγόμενης προσωπικότητας της μεταπολεμικής ελληνικής ιστορίας.

 

 

ΒΑΜΒΟΥΚΑΚΗΣΤου Φίλιππου Βαμβουκάκη

Ένας λαός που ηθελημένα ή άθελα χάνει την ιστορική του μνήμη και οι κρίσεις του για τα γεγονότα δεν προκύπτουν από τη συνειδητοποίηση που εδράζεται στην πολύπλευρη ιστορική γνώση και την οριοθέτηση του ειδικού βάρους των τεκταινόμενων τη στιγμή που συμβαίνουν, παρά γίνεται έρμαιο επικοινωνιακής «φλυαρίας» και «χάνεται» μέσα σε έναν καταιγισμό λειψών πληροφοριών και στην υπερσυσσώρευση εντυπώσεων,  είναι καταδικασμένος να χειραγωγείται, να ζει με μύθους και φαντασιώσεις, να πιστεύει παρά να γνωρίζει, να υμνεί και να κραυγάζει παρά να σκέφτεται, και να δρα βάση του θυμικού, που αλλάζει συνεχώς όπως καλή ώρα ο καιρός...

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι κρίσεις για τα πρόσωπα που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή του τόπου, γιατί η επιλεκτική αντιεπιστημονική αλήθεια, που περιβάλει συνήθως αυτές τις κρίσεις,  μπορεί να παραχαράξει την ίδια την ιστορία, δίνοντας μια στρεβλή εικόνα.

Οι αποφάσεις που διαμορφώνουν την ιστορία, δεν έχουν όλες το ίδιο ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό βάρος, για να μας επιτρέπεται να ισχυριζόμαστε, ότι «υπάρχουν τα καλά, υπάρχουν και τα κακά», άρα «ουδέν μεμπτόν» και «ούτε γάτα ούτε ζημιά»…  Έχουν μια αντικειμενική διαβάθμιση σπουδαιότητας, έναν διαφοροποιημένο στη σημασία τους αντίκτυπο, ανάλογα με τις επιπτώσεις που είχαν στην κοινωνία και τη ζωή των ανθρώπων. Δεν κινούμαστε στο κενό, οι δράσεις μας δε συμβαίνουν σε συνθήκες εργαστηρίου. Εφόσον οι πράξεις μας έχουν οποιεσδήποτε επιπτώσεις, τότε αναπόφευκτα κρίνονται για τα κίνητρα, τους σκοπούς και τα αποτελέσματά τους.

Ο Χίτλερ μπορεί να ήταν σκληρός και απάνθρωπος φασίστας. Με την παρότρυνση και την εντολή του ίσως και να διαπράχτηκαν γενοκτονίες, αλλά μήπως δεν ήταν οι Εβραίοι που έλεγχαν τον πλούτο, το εμπόριο και τα χρηματιστήρια; Μήπως δεν ήταν αυτοί οι τοκογλύφοι; Εξάλλου μπορεί ο Χίτλερ να ήταν όλα αυτά, αλλά έφτιαξε δρόμους και έδωσε ψωμί στο λαό… Ή μήπως δεν έχουμε ακούσει για τη Χούντα των συνταγματαρχών: «όποιος δεν πείραζε δεν τον πείραζαν», «έκανε έργο η Χούντα, δρόμους, γεφύρια, ξενοδοχεία…» κτλ.

Δηλαδή όποιος κάνει έργα και δρόμους δικαιούται να είναι σφαγέας, να φυλακίζει, να βασανίζει και να καταλύει τη Δημοκρατία;  Όποιος δίνει «ψωμάκι» στο λαό νομιμοποιείται για τα πάντα; Όποιος νομίζει ότι εξυγιαίνει την οικονομία, δικαιούται να καταστρέφει στυγνά ανθρώπινες υπάρξεις;

Αυτά τα ίσως και να, μπορεί μεν αλλά, είναι ικανά να μετατρέψουν επικοινωνιακά  τους «εφιάλτες» σε μέγιστους ευπατρίδες, τους υπηρέτες των συμφερόντων της πλουτοκρατίας σε ευεργέτες του λαού, τους βεβαρυμμένους και στιγματισμένους με ιστορικές ενοχές, σε αθώες περιστερές!

Κανείς δεν έχει δικαίωμα να εργαλειοποιεί το παρελθόν, για να δημιουργήσει ένα πλασματικό παρόν. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να παραχαράσσει την ιστορία προβάλλοντας ή αποκρύπτοντας επιλεκτικά τα κομμάτια εκείνα που του επιτρέπουν να δημιουργήσει το δικό του αφήγημα.

Τα ιστορικά γεγονότα δεν είναι καταναλωτικά προϊόντα σε ράφι σούπερ μάρκετ, που μας επιτρέπεται να διαλέγουμε αυτά που προτιμάμε και να αφήνουμε αυτά που δε μας αρέσουν.

Η οπτική πλευρά που κρίνουμε τα πράγματα, η ερμηνεία της ιστορίας, είναι πράγμα διαφορετικό: Έχει να κάνει με τη μεριά που βρίσκεται ή επιλέγει ο καθένας: Εάν π.χ. βρίσκεται με την μεριά των αρχόντων ή των αρχόμενων, παίζει πολύ μεγάλη σημασία.  Η ιστορία δεν έχει ακόμα προσδώσει στα θέλω και στη μοίρα των αρχόμενων τη σπουδαιότητα που τους αρμόζει, αποδίδοντας αναλογικά με βάση αυτήν την προσέγγιση την ερμηνεία των αποτελεσμάτων διαφόρων αποφάσεων και συμβάντων.

Ο Τζορτζ Όργουελ είχε καταλάβει νωρίς τη σημασία του ελέγχου της ιστορίας:

 

«όποιος ελέγχει το παρελθόν ελέγχει το μέλλον. Όποιος ελέγχει το παρόν ελέγχει το παρελθόν».

 

Ενώ ο Ουίνστον Τσώρτσιλ, συνειδητοποιημένος για τη σημασία που έχει η εξουσία ως καθοριστικός παράγοντας του τρόπου καταγραφής της ιστορίας αποφάνθηκε:

«Η ιστορία θα είναι καλή μαζί μου, γιατί σκοπεύω να τη γράψω».

Όποιοι λοιπόν πιστεύουμε και εμπιστευόμαστε, καλό θα είναι να ερευνούμε και τις γραφές, για  να έχουμε τη δυνατότητα την κρίσιμη στιγμή να προσφεύγουμε στη γνώση και να εμπιστευόμαστε και την κρίση μας.

 

 - Ο Φίλιππος Βαμβουκάκης είναι μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ